Asset Publisher

Obszary chronionego krajobrazu

Obszary chronionego krajobrazu

Podstawowym warunkiem prawidłowego funkcjonowania środowiska jest krajowy system wielkoprzestrzennych, powiązanych ze sobą obszarów chronionych. System ten, oprócz walorów przyrodniczych i krajobrazowych, powinien przywrócić powiązania pomiędzy najbardziej wartościowymi pod względem przyrodniczym obszarami. Możliwość ochrony krajobrazu na rozległych obszarach oraz tworzenia powiązań pomiędzy fragmentami przestrzeni chronionymi ściślej, stwarzają obszary chronionego krajobrazu.

Według definicji zawartej w ustawie o ochronie przyrody (art. 23 ust. 1) cyt.:

obszar chronionego krajobrazu obejmuje tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych.

Dotychczasowa praktyka tworzenia obszarów chronionego krajobrazu polegała przeważnie na wydaniu jednego rozporządzenia zawierającego wykaz obszarów i obowiązujących na ich terenie zakazów.

Tymczasem, aby skutecznie chronić krajobraz utworzonego obszaru, należy zwrócić uwagę na ich odmienny, indywidualny charakter. Obowiązuje tu wzmożona ochrona czystości wód, gleb i powietrza oraz nadrzędność funkcji ochronnych środowiska przyrodniczego. Zasięg obszaru chronionego krajobrazu wykazywać powinien zbieżność z przyjętym planem zagospodarowania przestrzennego województwa, obszarami chronionymi zlewni rzek oraz programem zagospodarowania turystycznego. Ta forma ochrony przyrody nie wprowadza ograniczeń w użytkowaniu gruntów, wyklucza jedynie działalność mogącą w istotny sposób zaszkodzić środowisku przyrodniczemu. Rozwój przemysłu i urbanizacji ograniczony być powinien do niezbędnego minimum zaspokajającego potrzeby miejscowej ludności z wykorzystaniem jedynie miejscowych zasobów surowcowych. Na terenie obszarów chronionego krajobrazu wyznacza się obszary koncentracji turystyki pobytowej i rozwoju bazy turystycznej, a w systemie ochrony przyrody często spełniają one funkcję osłony dla wyższych form ochrony lub łączących je korytarzy ekologicznych.

Przez tereny administrowane przez Nadleśnictwo Łopuchówko przebiegają granice czterech obszarów chronionego krajobrazu o nazwach:

 Dolina Wełny i Rynna Gołaniecko-Wągrowiecka,

 Pawłowicko-Sobocki Obszar Chronionego Krajobrazu,

 Biedrusko,

 Dolina Samicy Kierskiej.

 

Dolina Wełny i Rynna Gołaniecko-Wągrowiecka

Obszar ten utworzono na podstawie Uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Pile z dnia 31 maja 1989 roku Nr IX/54/89, opublikowanej w Rozporządzeniu Nr 5/98 Wojewody Pilskiego z dnia 15 maja 1998 roku w sprawie ustanowienia obszarów chronionego krajobrazu w województwie pilskim (Dz. U. Województwa Pilskiego z 1998 roku Nr 13, poz. 83). Fakt uznania tego obszaru zawiera Obwieszczenie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 24 marca 1999 roku w sprawie wykazu aktów prawa miejscowego obowiązujących na terenie województwa wielkopolskiego (Dz. U. Województwa Wlkp. Nr 14, poz. 246).

Obszar ten obejmuje dolinę Wełny, rynny Małej Wełny i Strugi Gołanieckiej oraz ujściowy odcinek Flinty o ogólnej powierzchni 22 640 ha, z czego na lasy przypada 10 950 ha (lesistość 31,2 %). Przedmiotem ochrony jest malowniczy krajobraz dolin rzecznych, rynien polodowcowych z licznymi jeziorami, wciętych w równiny morenowe. Rzeka Wełna w dolnym biegu meandrując po kamienistym dnie tworzy liczne przełomy i miejscami wykazuje charakter potoku górskiego (z obecnymi tu krasnorostami np. Hildebrandia rivularis).

Na terenie Nadleśnictwa Łopuchówko znajduje się niewielki, południowy fragment tego obszaru z rezerwatem Buczyna. Znajduje się tam największy na terenie Wielkopolski kompleks drzewostanów bukowych rosnących na wschodnim krańcu rozproszonego zasięgu buka.

 

Pawłowicko-Sobocki Obszar Chronionego Krajobrazu

Obszar ten utworzono na podstawie Uchwały Rady Gminy Rokietnica Nr XXIII/232 z dnia 19 maja 2000 roku. Obszar ten został utworzony w ciągu ekologicznym cieku wodnego Samicy Kierskiej o powierzchni 1150 ha, który obejmuje tereny wyróżniające się krajobrazowo, kulturowo i naukowo-dydaktycznie.

Obszar ten stanowi naturalne przedłużenie doliny Bogdanki tzw. zielonego klina miasta Poznania. Dominuje roślinność wodna i bagienna. Stwierdzono obecność 39 zespołów. Reprezentują szerokie spectrum fizjonomicznego bogactwa, od prymitywnych zbiorowisk rzęs biernie unoszonych na wodzie po wysoko zorganizowane szuwary nadbrzeżne, ściśle powiązane z charakterem podłoża. Sieć hydrograficzna jest bogato rozwinięta. Składa się na nią: rzeka Samica wraz z dopływami i systemem rowów melioracyjnych, bezimienne jezioro w obrębie kompleksu drzewostanów, przy południowej granicy analizowanego terenu, liczne oczka wodne o charakterze wytopiskowym oraz liczne torfianki i stawy rybne. Wszystkie zanotowane zbiorowiska należą do wybitnie autogenicznych – zdolnych do poszerzania zasięgu w warunkach środowiskowych stworzonych przez człowieka.

Nad brzegami wód płynących do szeroko rozpowszechnionych należą zespoły: manny mielec, potocznika wąskolistnego, trzciny pospolitej, turzycy błotnej oraz brzegowej.

W strefie litoralu wód stojących pospolitymi są zespoły: rzęsy mniejszej, rogatka krótkoszyjnego, pałki szerokolistnej, trzciny pospolitej, oraz turzycy błotnej i brzegowej. Cechą obszaru są rozległe zabagnione obniżenia na terasach Samicy i jej dopływów, porośnięte roślinnością szuwarową i zaroślami. Największe areały zajmuje z nich szuwar turzycy błotnej i brzegowej oraz zakrzewienia z wierzbą łozą, lokalnie przechodzące w żyzne olsy porzeczkowe.

Doliną tą przebiega szlak rowerowy z Poznania do Międzychodu, który łączy stolicę Wielkopolski z międzynarodową Trasą Rowerową R-2.

W okolicy wsi Bytkowo powstało pełnowymiarowe, jedyne w Wielkopolsce, 18 dołkowe pole golfowe, zaprojektowane jako wielki ogród zawierający roślinność typową dla Wielkopolski. Oprócz kilku gatunków o charakterze ozdobnym, nasadzenia obejmują czarną sosnę, modrzew, brzozę i jarząb. Do dnia dzisiejszego wykonano około 30.000 nasadzeń. Zakończenie prac i nadanie ostatecznego kształtu polu golfowemu przewidziano na lata 2009 - 2010, kiedy zaplanowane nasadzenia osiągną zakładany wygląd i kształt.

 

Obszar Chronionego Krajobrazu Biedrusko

Obszar Chronionego Krajobrazu Biedrusko – utworzono na mocy Uchwały Rady Gminy Suchy Las Nr XXV/138/95 z dnia 7 sierpnia 1995 roku.

Obszar charakteryzuje się słabym stopniem antropogenicznego przekształcenia, a zarazem bardzo złożoną, interesującą strukturą krajobrazową. Na wyjątkowy charakter OChK Biedrusko składają się:

Ø  duże zróżnicowanie krajobrazowe, z przewagą krajobrazów naturalnych i półnaturalnych,

Ø  duża wartość przyrodnicza wyrażająca się m.in. bogactwem florystycznym i faunistycznym,

Ø  wysoka lesistość

Ø  obecność rzadkich lub zanikających typów biocenoz, w tym torfowisk, łąk trzęślicowych, muraw kserotermicznych i lasów łęgowych,

Ø   interesujący układ przestrzenny roślinności dynamicznie związanej z siedliskiem świetlistej i kwaśnej dąbrowy oraz grądu wysokiego,

Ø   stare aleje i drzewa pomnikowe, jak również drzewostany o charakterze rezerwatowym.

Na terenie obszaru stwierdzono występowanie około 550 gatunków roślin naczyniowych. Wśród nich znalazło się 36 gatunków objętych ochroną prawną. Należą do nich m.in: storczyk krwisty, storczyk szerokolistny, storczyk kukawka, goździk pyszny, rosiczka okrągłolistna, kruszczyk szerokolistny, kruszczyk błotny, goryczka błotna, bluszcz pospolity, lilia złotogłów, widłak jałowcowaty, widłak goździsty, grążel żółty, długosz królewski, kłokoczka południowa, pełnik europejski, barwinek pospolity oraz grzyby: purchawica olbrzymia, piestrzenica, sromotnik bezwstydny i szmaciak gałęzisty.

Roślinność naturalna występuje na wielu siedliskach. Na południe od Biedruska występują siedliska świetlistej dąbrowy. Siedliska żyźniejszych postaci grądów ciągną się pasem biegnącym południkowo między Chludowem a Obornikami oraz na północ od Poznania na linii Suchy Las – Owińska. Najżyźniejszymi, a zarazem najwilgotniejszymi są siedliska łęgowe należące do lasów jesionowo-olszowych. Zajmują one spore areały w dolinie Rowu Północnego oraz w obniżeniu Jeziora Glinnowieckiego. Lokalnie występują również siedliska łęgu jesionowo-wiązowego. Na terenie zalewowej Warty – roślinność naturalną stanowi łęg wierzbowy. Strefowo tuż wyżej, na piaszczystych aluwiach i u podnóża wysoczyzny, występują biotypy łęgu topolowego. Siedliska na terenach bagiennych i przy brzegach większych zbiorników wodnych należą do olsu porzeczkowego.

Na terenie OChK Biedrusko stwierdzono 170 zbiorowisk roślinnych rangi podstawowej. Lasy i zarośla liczą 21 fitocenoz. Roślinność wodna, szuwarowa, źródliskowa, niskoturzycowatych łąk oraz torfowisk przejściowych i niskich – reprezentowana jest przez 50 syntaksonów. Zidentyfikowano 12 zbiorowisk naturalnych, przy czym większość z nich koncentruje się na terenach aluwialnych Warty. Wśród trwałych użytków zielonych, muraw i wrzosowisk opisano 30 zespołów.

Niemal równo liczne były ziołoroślinowe zbiorowiska okrajkowe i porębowe (po blisko 30 syntaksonów). Roślinność synontropijną charakteryzowało zaledwie 26 fitocenonów, z czego tylko 4 związane z siedliskami najbardziej antropogenie przekształconymi, a mianowicie z polami uprawnymi. Interesujące jest spektrum pochodzenia zbiorowisk. Rzutuje ono także na stopień antropogenicznego przekształcenia szaty roślinnej. W liczbie 110 dominują synteksony o naturalnej syngenezie. Z liczby tej – 55 to zbiorowiska przejawiające tendencję do ustępowania z rodzimej szaty roślinnej, a 55 pozostałych – poszerzają swój zasięg. Zasięg swój kurczą przede wszystkim ugrupowania złożone z roślin wilgociolubnych, związane z biotopami wodnymi i wilgotnymi. Tereny specjalne Biedruska , jako niemeliorowane, są jedną z ostatnich enklaw wielu zbiorowisk tego typu np. łąk trześlicowych, torfowisk niskich, przejściowych i niskoturzycowych, olsów i łęgów.

Z przestrzennymi układami naturalnymi OChK Biedrusko wiąże się obecność 8 zbiorowisk tzw. ksenospontanicznych, utworzonych przez niedawno przybyłe rośliny adwentowe np. zespoły nawłoci i rudbekii.

Na liście zbiorowisk figurują 54 jednostki powstałe pod wpływem różnego typu czynników antropogenicznych. W grupie tej dominują (29) synteksony półnaturalne, których struktura florystyczna wykształciła się w wyniku koszenia, wypasu bądź odlesienia terenu. Są to ugrupowania trawiaste lub krzewiaste. Skupienia roślinne wybitnie synontropijne (około 20 syntaksonów) zajmowały łączną powierzchnię niedużą w stosunku do powierzchni całego obszaru. Spotykano je przy zabudowaniach różnego typu, wzdłuż ciągów komunikacyjnych, a przede wszystkim na polach uprawnych w północno-zachodniej części obszaru. Na terenie OChK Biedrusko wstępnie zaplanowano utworzenie dwóch rezerwatów przyrody:

Ø  Sarnia Łąka, położony w połowie drogi Biedrusko-Chludowo; rezerwat ma chronić torfowisko przejściowe ze stanowiskiem rosiczki okrągłolistnej i długosza królewskiego.

 

Ø  Pełnikowy Rów – ochroną rezerwatową powinna być objęta dolina Rowu Północnego długości 2 km wraz z jego prawobrzeżnym dopływem. Rezerwat ma chronić łąki trzęślicowe z bogatą populacją pełnika europejskiego, goździka pysznego, goryczki błotnej i wąskolistnej.

Specjalnej ochronie powinna podlegać rynna jeziora Glinnowieckiego. Jezioro i otaczająca go roślinność skupiona w rynnie zbiornika wraz z rozległym lęgowiskiem Okolewo (na północnym wschodzie), aż po Łysy Młyn i Wartę, stanowią interesujący, godny ochrony zespół przyrodniczo-krajobrazowy. Posiada on zróżnicowaną roślinność wodną, szuwarową i leśną o charakterze naturalnym, a także półnaturalną roślinność łąkową. W granicach chronionego kompleksu powinny znaleźć się też: silnie zarastające jezioro Podkowa; fragmenty wysoczyznowe między nim a jeziorem Glinnowieckim pokryte przez ciepłolubne murawy i żarnowczyska, a także Wąwóz Kominiarz. Ochroną należy również objąć obszar źródliskowy strumieni zasilających jezioro Glinnowieckie – na terenie którego znajdują się zabytki kultury materialnej – stare aleje: robiniowa, wierzbowa i lipowa prowadzące do byłego dworku Glinno – miejsca urodzenie Wojciecha Bogusławskiego.

Negatywny wpływ na ochronę rynny jeziora Glinnowieckiego wywiera obecność Wysypiska Odpadów Komunalnych m. Poznania – niefortunnie usytuowane w zlewni tak cennego obszaru.

Obszar poligonu Biedrusko posiada bogato rozwiniętą sieć hydrologiczną. Układ wód powierzchniowych, a także obszary źródliskowe, koryta strumieni wraz z tarasami zalewowymi nie były jak dotąd na większą skalę przedmiotem prac hydrotechnicznych. Oznacza to, że zbiornikom wód płynących towarzyszy nadal zróżnicowana roślinność wodna, bagienna, torfowiskowa, ziołoroślowa, łąkowa i leśna. Skupia ona cenne zasoby genowe roślin hydrolubnych, o wąskiej skali ekologicznej. Generalnie we florze Polski stanowią one grupę najsilniej zagrożoną wymarciem.

Z płazów rozpoznano: traszkę zwyczajną, traszkę grzebieniastą, kumaka nizinnego, grzebiuszkę ziemną, ropuchę szarą i ziemną, rzekotkę drzewną, żaby zielone: wodną, jeziorkową i śmieszkę oraz żaby brunatne: trawną i moczarową.

Do najczęściej obserwowanych gadów należą: padalec zwyczajny, jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, zaskroniec, żmija zygzakowata i gniewosz plamisty.

Z awifauny na szczególną uwagę zasługują ptaki drapieżne. Najcenniejszym gatunkiem jest bielik. Para bielików zimuje nad Wartą, zalatując czasami do Poznania.

Na terenach nadwarciańskich corocznie gniazdują dwa gatunki kani: rdzawa i czarna. W dolinie Warty znajdują się lęgowiska myszołowa, którego populację szacuje się na 20 - 25 par. Stwierdzono także pojedyncze gniazda sokołów: kobuza i pustułki. Ponadto zanotowano pojedyncze pary krogulca i trzmielojada. W zbiorowiskach szuwarowych napotkano pary lęgowe błotniaka stawowego. Nocne kontrole umożliwiły wykrycie sowy: puszczyka, uszatki i błotnej.

W pobliżu starorzeczy Warty koło Gołębiewa zlokalizowano kolonię czapli siwej, bociana czarnego, żurawia i bączka. Zbiorniki wodne stanowią dogodne warunki lęgowe i bytowania takim ptaków jak: łabędź niemy, gęś gęgawa, kaczki: krzyżówka, krakwa i cyraneczka oraz głowienka. Z chruścieli spotykano: łyskę, kokoszkę wodną, wodnika i zielonkę.

Obok nich spotkać można perkozy: dwuczubego i rdzawoszyjnego. Znad Warty znane są stanowiska czajki, bodźca piskliwego i kszyka.

Na uwagę zasługują te gatunki ptaków, które związane są z zanikającymi ekosystemami o charakterze łęgowym. Należą do nich: dzięcioł średni, remiz, droździk, strumieniówka oraz dziwonia. W zaroślach i zadrzewieniach terenów otwartych występują dzierzby: gęsiorek i okosz.

Z ssaków gatunków łownych można zaobserwować: dzika, daniela, sarnę i jelenia europejskiego. Często spotkać można także: lisa, królika, zająca, borsuka, kunę leśną, łasicę i bobra europejskiego.

Na terenie OChk Biedrusko została wyznaczona ostoja siedliskowa sieci NATURA 2000 o nazwie Biedrusko – po kilkuletnich konsultacjach oczekuje na zatwierdzenie przez Komisję Europejską.

 

Obszar Chronionego Krajobrazu Dolina Samicy Kierskiej

Obszar ten utworzono na podstawie Uchwały Rady Gminy Suchy Las Nr L/479/2002 z dnia 29 listopada 2002 roku opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Województwa Wielkopolskiego Nr 16, pozycja 550.

Obszar ten obejmuje wyróżniające się krajobrazowo tereny o zróżnicowanych ekosystemach i cennych wartościach przyrodniczych stanowiące część regionalnego korytarza ekologicznego Samicy Kierskiej.

OChK Dolina Samicy Kierskiej zajmuje powierzchnię 378,10 ha i położony jest na terenie gminy Suchy Las, powiat poznański. Jego przedłużeniem w kierunku północnym jest Pawłowicko-Sobocki OChK.

Flora naczyniowa Obszaru Chronionego Krajobrazu (OChK) Doliny Samicy Kierskiej liczy 443 gatunki. Zdecydowana większość to taksony rodzime. Udział antropofitów (roślin geograficznie obcych) dla OChK jest stosunkowo niewielki i wynosi około 21%.

Stwierdzono tu występowanie 121 zespołów roślinnych. Reprezentują one rozmaite formacje i grupy pod względem wymagań ekologicznych. Zanotowano 7 zespołów leśnych, 6 zaroślowych, 42 wodne i bagienne, 2 terofitów namulnych, 2 murawowych, 18 związanych z użytkami zielonymi, 21 ziołorośli okrajkowych oraz 23 segetalne i ruderalne.

Analizowany teren charakteryzuje się wysoką lesistością. Najbardziej strukturalnie wykształconymi są lasy rozwinięte w najniższych partiach, na terasach Samicy i jej dopływów, a także wokół zbiorników wodnych. Są to przede wszystkim łęgi olszowe. W miejscach mokrych lokalnie graniczą z żyznymi olsami porzeczkowymi, natomiast w niej wilgotnych - z łęgami wiązowo-jesionowymi. W obrębie łęgu olszowego wielokrotnie można spotkać źródliskowe fitocenozy rzeżuchy gorzkiej i śledziennicy skrętolistnej – wskazujące na obecność wysięku wód stokowych. Przy południowej granicy gminy, nad terasą denną dopływu Samicy stwierdzono sporej wielkości las dębowo-grabowy w typie grądu niskiego.

Pozostałe drzewostany omawianego terenu to uprawy sosny na gruntach porolnych. Pod względem siedliskowym są to obszary potencjalnej roślinności naturalnej grądu wysokiego i kwaśnej dąbrowy.

Roślinność wodna i bagienna jest najliczniejsza na OChK - stwierdzono łącznie 39 zespołów. Reprezentują szerokie spectrum fizjonomicznego bogactwa, od prymitywnych zbiorowisk rzęs biernie unoszonych na wodzie po wysoko zorganizowane szuwary nadbrzeżne, ściśle powiązane z charakterem podłoża. Sieć hydrograficzna jest bogato rozwinięta. Składa się na nią: rzeka Samica wraz z dopływami i systemem rowów melioracyjnych, sporej wielkości jezioro w obrębie kompleksu drzewostanów, przy południowej granicy obszaru, liczne oczka wodne o charakterze wytopiskowym oraz liczne torfianki i stawy rybne.

Wszystkie zanotowane zbiorowiska należą do naturalnych (czyli autogenicznych) – zdolnych do poszerzania zasięgu w warunkach środowiskowych stworzonych przez człowieka, jak wspomniane torfianki i stawy rybne.

Nad brzegami wód płynących do szeroko rozpowszechnionych należą zespoły: manny mielec, potocznika wąskolistnego, trzciny pospolitej, turzyc błotnej oraz brzegowej.

W strefie litoralu wód stojących pospolitymi są zespoły: rzęsy mniejszej, rogatka krótkoszyjnego, pałki szerokolistnej, trzciny pospolitej, oraz turzyc błotnej i brzegowej.

Cechą obszaru są rozległe zabagnione obniżenia na terasach Samicy i jej dopływów, porośnięte roślinnością szuwarową i zaroślami. Największe areały zajmuje z nich szuwar turzycy błotnej i brzegowej oraz zakrzewienia z wierzbą łozą, lokalnie przechodzące w żyzne olsy porzeczkowe.

Na szczególną uwagę zasługuje seria oczek wytopiskowych i mokrych zagłębień terenu po północnej stronie Chludowa. Znaleziono tam rzadkie szuwary – turzyc dwustronnej i pęcherzykowatej oraz łąki z turzycą darniową, zespołem jaskra wodnego oraz murawy z wyczyńcem kolankowym – najlepiej wykształcone na omawianym terenie.

Trwałe użytki zielone zajmują 20 % areału OChK. Większość skupia się w jego zachodniej części, a także na terasach dennych bezimiennego, największego prawobrzeżnego dopływu Samicy. Na ekstensywnie użytkowanych powierzchniach stwierdzono występowanie łąk wyczyńcowych ze sporadycznie rosnącym wyczyńcem kolankowym. W enklawach zarośli można spotkać pastwiskowe fitocenozy z kostrzewą trzcinową oraz sita rozpierzchłego.

Dużą geobotaniczną osobliwością są łąki, przy torach kolejowych w obrębie Golęczewa. Można tam znaleźć pełnika europejskiego, kukułkę plamistą oraz bobrka trójlistnego. Storczyk rośnie zaledwie w kilku okazach, natomiast populacje pełnika i bobrka są bogate w osobniki o pełnej żywotności.

Z gatunków ściśle chronionych stwierdzono stanowiska czterech gatunków objętych ścisłą ochroną prawną: kukułka plamista, bluszcz pospolity, grążel żółty oraz pełnik europejski. Bluszcz został znaleziony w runie grądu, przy południowej granicy gminy oraz na cmentarzu w Golęczewie, natomiast grążel w śródleśnym jeziorze; pełniki i storczyki rosną na łące przy torach kolejowych.

Rośliny częściowo chronione występują rzadko, w rozproszeniu po całym obszarze. Są to: konwalia majowa przywiązana do sośnin uprawianych na siedliskach kwaśnej dąbrowy, kruszyna pospolita rosnąca w podszycie i oszyjkach sośnin na wilgotniejszych glebach wspomnianej dąbrowy, kocanki piaskowe bytujące w niewielkiej populacji na piaszczystym nieużytku w pobliżu północno-wschodniej granicy, ciepłolubna pierwiosnka lekarska (lokalnie liczna w runie lasów i na trawiastych skarpach), porzeczka czarna spotykana na brzegach Sośnicy i w olsach oraz kalina koralowa występująca na brzegach naturalnych śródleśnych oczek wodnych w południowej części obszaru.

Dwa stwierdzone gatunki zagrożone wymarciem w regionie to: wierzbownica rózgowata oraz ożanka czosnkowa. Pierwszy rośnie w płatach zespołu situ sinego, wykształconym w rowie o zanikającym przepływie w środkowej części OChK, drugi rozwinął się w stawie najdalej wysuniętym na północ.