Asset Publisher

Pomniki przyrody

Jedną z najstarszych form ochrony wartości przyrodniczych są pomniki przyrody. Według definicji zawartej w ustawie o ochronie przyrody cyt.:

Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

Fot. Robert Zaganiaczyk

Dotychczas w Polsce za pomniki przyrody uznano 34 385 obiektów, w tym 10 269 utworzonych w Lasach Państwowych. Najczęściej są to okazałe drzewa, ich grupy bądź aleje; znaczną grupę pomników stanowią również głazy narzutowe. Za pomniki przyrody najczęściej uznawane są okazałe drzewa. Dla wskazania, od jakich minimalnych wymiarów danego gatunku drzewa można uznać je za wyróżniające i godne objęcia ochroną, opracowano odpowiednie, obowiązujące w całym kraju zalecenia.

Aktualnie obowiązujące dolne pierśnice graniczne opublikowano w Instrukcji sporządzania programu ochrony przyrody w nadleśnictwie (MOŚZNiL, Warszawa 1996). Formalnie obowiązują one tylko w stosunku do drzew rosnących w Lasach Państwowych, ale mogą być używane w odniesieniu do innych form własności. Podane wymiary są tylko wskazówką – w indywidualnych przypadkach, jeśli drzewo jest wyjątkowo dorodne, rozłożyste, rośnie w interesującym, często odwiedzanym punkcie i w jakiś sposób zaistniało w świadomości lokalnej społeczności, można je uznać za pomnik przyrody mimo mniejszych niż podane dolne pierśnice. I odwrotnie – jeśli drzewo rośnie w okolicy obfitującej w okazałe drzewa tego samego gatunku, a wiele z nich, znacznie okazalszych, zostało już uznanych za pomniki przyrody, czyli inaczej mówiąc, jeśli w danej okolicy nie jest czymś wyjątkowym, to mimo osiągnięcia odpowiednich rozmiarów nie musi być uznane za pomnik przyrody.

Podane wymiary dotyczą w zasadzie pojedynczych drzew; w przypadku alei czy większych skupień w skład takiego zbiorowego pomnika mogą wchodzić drzewa o znacznie mniejszych pierśnicach. Pamiętać należy, że pomnik przyrody ma być elementem wyróżniającym się z otoczenia, ponadprzeciętnym, wartościowym (w skali lokalnej) i to kryterium należy uważać za najistotniejsze przy wyborze obiektów do ochrony pomnikowej.  

W formie pomników przyrody chronić można także wyróżniające się obiekty przyrody nieożywionej np. głazy narzutowe.

W przeciwieństwie do innych form ochrony, które są w zasadzie wieczyste (o ile nie zdarzy się żaden kataklizm), większość pomników przyrody, np. stare drzewa, mają ograniczoną trwałość. Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody z 16 kwietnia 2004 roku, drzewa stanowiące pomniki przyrody na terenach leśnych podlegają ochronie aż do ich samoistnego, całkowitego rozpadu (art. 40, pkt 2).

Status pomnika przyrody może nadać wojewoda (stosowne rozporządzenie) lub rada gminy (uchwała).

Wniosek o zastosowanie tej formy ochrony powinien zawierać określenie obiektu proponowanego do ochrony oraz uzasadnienie jego wartości i posiadanie indywidualnych cech wyróżniających.

Na terenie Nadleśnictwa Łopuchówko zlokalizowano 223 pomniki przyrody. Pomniki przyrody ożywionej reprezentują drzewa (łącznie 221 szt.) – pojedyncze, grupowe i aleja; brak jest pomników powierzchniowych.

Fot. Kamila Małecka

Najokazalszym drzewem Nadleśnictwa jest lipa szerokolistna o obwodzie 563 cm rosnąca w leśnictwie Buczyna. W Konkursie na najgrubsze drzewo Lasów Państwowych u progu XXI wieku drzewo to znalazło się na 18 miejscu wśród najgrubszych drzew tego gatunku w Polsce (rosnących na terenie Lasów Państwowych).

Fot. Kamila Małecka

Reprezentowane są tu następujące gatunki:

 

§  dąb szypułkowy – 146 drzew

§  dąb bezszypułkowy – 23 drzew

§  kasztanowiec biały – 15 drzew

§  sosna zwyczajna – 10 drzew

§  buk zwyczajny – 9 drzew

§  żywotniki zachodnie – 3 drzewa

§  żywotnik olbrzymi - 1 drzewo

§  olsza czarna – 1 drzewa

§  lipa drobnolistna – 4 drzewa

§  lipa szerokolistna – 2 drzewa

§  daglezja zielona – 1 drzewo

§  jesion wyniosły – 1 drzewo

§  klon zwyczajny – 1 drzewo

§  klon jawor – 1 drzewo

§ wiąz pospolity - 1 drzewo

§ świerk pospolity - 1 drzewo

=======================

Razem …………….. 221 drzew

 

Pomniki przyrody nieożywionej reprezentowane są przez trzy głazy narzutowe (granity).

Wśród pomników przyrody rosnących poza gruntami nadleśnictwa, lecz w zasięgu jego działania, należy wymienić okazały – 700 letni okaz pięciopiennego cisa pospolitego rosnącego w Murowanej Goślinie, w parku, przed pałacem Winterfeldów (obwody od 56 do 106 cm), 100 letnią aleję lipową rosnącą po obu stronach ulicy Meteorytowej, w sąsiedztwie rezerwatu przyrody Meteoryt Morasko oraz grupę 9 dębów szypułkowych rosnących na Polach Gackich.

Ze względu na stwierdzone w terenie znaczne różnice ewidencyjne wymiarów drzew pomnikowych (szczególnie wysokości), wszystkie pomniki przyrody zostały ponownie pomierzone; ocenę stanu zdrowotnego wykonano według 5 stopniowej skali autorstwa Pacyniaka i Smólskiego. Informacja o obecności pomników przyrody zamieszczona została w opisach taksacyjnych (informacje dodatkowe).